باسم الله النور

خداوند متعال در آیه 114 سوره مبارکه طه به پیامبر اکرم صلوات علیه می فرماید:

...وَقُل رَّبِّ زِدْنِی عِلْمًا
...  و بگو: «پروردگارا! علم مرا افزون کن!»

حال یکی از سؤال هایی که ممکن است در این عبارت و یا به صورت کلی مطرح شود این است که آن کدام علم است که خدا به رسولش دستور می دهد که درخواست افزایشش را داشته باشد. ضمن این که ظرافتی در این عبارت است که بیان گر آن است که علمى داراى ارزش و اعتبار است که همراه با فراگیرى آن، ظرفیّت انسان نیز زیاد شود و رشد کند. چرا که فرمود است «زدنى علما» و نه «زد علمى». بایستی در یابیم که کدام علم مورد نظر خداوند است که این چنین در مورد آن توصیه شده است.
اول این که طبق قرآن کریم، اولین معلم انسان خداوند متعال است.

سوره مبارکه بقره؛ آیه 31
وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا...

همچنین در آیه 28 سوره مبارک فاطر می فرماید که از میان عباد خدا، تنها علماء نسبت به او خشیت دارند.

... إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ
...حقیقت چنین است: از میان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او مى‏ترسند؛ خداوند عزیز و غفور است!

این چه علمی است که تنها صاحبان آن از خداوند می ترسند؟ مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر شریف المیزان می فرمایند:
« آیه مورد بحث روشن مى سازد که خشیت به معنى حقیقى کلمه تنها در علما یافت مى شود. و مراد از «علما»، علماى باللّه است. یعنى کسانى که خداى سبحان را به اسماء و صفات و افعالش مى شناسند، شناسایى تامّى که دلهایشان به وسیله آن آرامش مى یابد، و لکه هاى شک و دودلى از نفوسشان زایل گشته و آثار آن در اعمالشان هویدا مى گردد و فعلشان مصدق قولشان مى شود.» (ترجمه تفسیر المیزان؛ جلد 17، صفحه 60)
بالاترین مرحله شناخت در مورد اسماء و صفات الهی معرفت نسبت به یگانگی و وحدانیت اوست. این گونه است که همان خدایی که از یک سو به فرستاده اش توصیه می کند که درخواست زیادت علم داشته باشد، خود او از سوی دیگر این علم را نیز معرفی می کند.

سوره مبارکه محمد (ص)؛ آیه 19
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ...
پس بدان که معبودى جز «اللّه» نیست؛

معناى جمله «فاعلم انه لا اله الا اللّه» به طورى که سیاق هم تاءییدش مى کند، این است که تو به علمى که نسبت به «لا اله الا اللّه»دارى تمسک بجوى و آن را رها نکن. (ترجمه تفسیر المیزان؛ جلد 18، صفحه 359). و این گونه است که کسانی که نمی دانند با کسانی که می دانند تفاوت دارند. این تفاوت از جنس خشیت داشتن و نداشتن است.

سوره مبارکه زمر؛ آیه 9
أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّیْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَیَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ
(آیا چنین کسى با ارزش است) یا کسى که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت مى‏ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟! بگو: «آیا کسانى که مى‏دانند با کسانى که نمى‏دانند یکسانند؟! تنها خردمندان متذکّر مى‏شوند!»
مرحوم علامه طباطبایی در توضیح این آیه می فرمایند :«در این آیه شریفه علم داشتن و نداشتن هر دو مطلق آمده و نفرموده علم به چه چیز. ولیکن مراد از آن بر حسب مورد آیه علم به خداست؛ چون علم به خداست که آدمى را به کمال مى رساند و نافع به حقیقت معناى کلمه است و نیز نداشتنش ضرر مى رساند. و اما علوم دیگر مانند مال هستند، که تنها در زندگى دنیا بدرد مى خورد و با فناى دنیا فانى مى گردد.» (ترجمه تفسیر المیزان؛ جلد 17، صفحه 371)

چون نمیداند دلی داننده یی                             هست با گردنده، گرداننده یی؟
چون نمیگویی که روز و شب به خود                 بی خداوندی کی آید ؟ کی رود ؟
گرد معقولات می گردی ، ببین                  این چنین بی عقلی خود ، ای مهین !
خانه با بنا بود معقول تر                                  یا که بی بنا ؟ بگو ای کم هنر !
خط با کاتب بود معقول تر                            یا که بی کاتب ؟ بیندیش ای پسر!
چیم گوش و عین چشم و میم فم                    چون بود بی کاتبی ؟ ای متهم !
شمع روشن بی ز گیراننده یی                                    یا بگیراننده داننده یی؟
صنعت خوب از کف شل ضریر                           باشد اولی یا به گیرایی بصیر ؟